4. Innoveren
Foto © Sanne De Block
Innovatie, digitalisering en duurzaamheid, daar draait het om in deze snel veranderende wereld. Als departement springen we mee op die sneltrein. Zo realiseerden we een inspiratiegids met vernieuwende infrastructuurprojecten, hielp AI ons voor het eerst bij een beoordelingsproces en zetten we nieuwe apps in voor analyse en monitoring van data.
4.1 Investeringssubsidies in de praktijk: online gids met inspirerende projecten
4.2 RHIZOMA: een nieuwe biënnale voor hedendaagse kunst
4.3 Jongeren geven vorm aan hun omgeving met YET
4.4 AI als slimme assistent bij beoordelingsproces Kunstendecreet
4.5 Van data naar daadkracht in cultuur- en jeugdbeleid
4.1 Investeringssubsidies in de praktijk: online gids met inspirerende projecten
De afgelopen 25 jaar ondersteunde het Departement Cultuur, Jeugd en Media ongeveer 400 infrastructuurprojecten in de cultuur- en jeugdsector. De inspiratiegids brengt een selectie van recente en vernieuwende realisaties die tonen hoe investeringssubsidies in de praktijk worden ingezet. De projecten vormen een inspiratiebron voor andere organisaties met infrastructuurplannen.
Subsidies die plannen mogelijk maken
Cultuur- en jeugdinfrastructuur in Vlaanderen en Brussel is bijzonder divers: van historische gebouwen tot moderne, multifunctionele centra. Het departement voorziet twee beleidsinstrumenten om te investeren in bovenlokale cultuur- en jeugdinfrastructuur:
- investeringssubsidies voor strategische cultuur- en jeugdinfrastructuur;
- investeringssubsidies voor de sectorale prioriteiten duurzaamheid, veiligheid en toegankelijkheid.
De subsidies zijn bedoeld voor organisaties zonder winstoogmerk met minstens een bovenlokale werking. Ze kunnen maximaal 60% van de totale geraamde projectkosten dekken, wat cofinanciering noodzakelijk maakt.
Foto © Stijn Bollaert
De inspiratiegids: projecten die tonen hoe het kan
Voor de gids selecteerden we projecten die inspirerend kunnen zijn voor andere organisaties met infrastructuurplannen. Het gaat om realisaties die in een of meer aspecten vernieuwend zijn, zoals:
- gedeeld ruimtegebruik;
- digitalisering van infrastructuur;
- ingrijpende herbestemmingen van oude sites, zoals kerken en industriële gebouwen;
- oplossingen voor specifieke uitdagingen in cultuur- en jeugdinfrastructuur.
Deze eerste publicatie bundelt een tiental recente projecten. De gids wordt regelmatig aangevuld met nieuwe projecten, zodat organisaties blijvend inspiratie kunnen opdoen.
Foto © Stijn Bollaert
Van inspiratie naar realisatie
Heb je plannen om infrastructuur te vernieuwen of renoveren? Laat je inspireren door onze praktijkvoorbeelden en ontdek hoe investeringssubsidies jouw plannen kunnen waarmaken:
Foto © Karin Borghouts
RHIZOMA - Foto © Sam Gilbert
4.2 RHIZOMA: een nieuwe biënnale voor hedendaagse kunst
Met RHIZOMA organiseerde kunstencentrum MASEREEL een nieuwe internationale biënnale voor hedendaagse kunst. De eerste editie combineerde boeiend artistiek werk met maatschappelijk relevante thema’s die uitnodigen tot dialoog en reflectie. Ze was meteen een succes: zowel publiek als pers reageerden enthousiast.
Vernieuwde organisatie, vernieuwend parcours
In 2025 vernieuwde het Frans Masereel Centrum zijn organisatie en naam. Voortaan gaat het kunstencentrum verder als MASEREEL. RHIZOMA was een belangrijk onderdeel van die vernieuwing.
RHIZOMA 2025 liep van 25 mei tot 13 juli en speelde zich af op vijf binnen- en buitenlocaties op wandelafstand van elkaar. Bezoekers ontdekten het veelzijdige programma op eigen tempo. De titel Our Future Is To Live With Bruises, ontleend aan een gedicht van kunstenaar Otobong Nkanga, verwees naar de centrale thema’s kwetsbaarheid, zelfexpressie en veerkracht.
Gloednieuw werk en diverse disciplines
Meer dan de helft van de getoonde werken waren nieuwe creaties. Daarnaast omvatte RHIZOMA recente en historische werken die nog nooit eerder in België te zien waren. De biënnale bracht verschillende disciplines samen, zoals video, installatie, schilderkunst, print en poëzie.
Met werk van Amalia Ulman, Amar Kanwar, Andrea Büttner, Clara Spilliaert, Corita Kent, Eva & Franco Mattes, Jeremy Deller, Michel François, Otobong Nkanga, Pei-Hsuan Wang, Sawangwongse Yawnghwe, Vaast Colson en Wim Cuyvers bood RHIZOMA een mix van artistiek boeiende en maatschappelijk relevante perspectieven, die zowel kunstliefhebbers als toevallige bezoekers aansprak.
Foto ‘Sister Folding Laundry’ 2025 - Pei-Hsuan Wang © We Document Art
Vrijwilligers als motor van de publiekswerking
Een enthousiaste ploeg vrijwilligers stond in voor een warm onthaal op de verschillende locaties. Hun inzet en betrokkenheid droegen wezenlijk bij aan het succes van deze eerste editie. Zo werd RHIZOMA een toegankelijke en inspirerende beleving.
Sterke start, blik vooruit
RHIZOMA 2025 toonde dat er nood is aan een internationale, kwaliteitsvolle kunstmanifestatie die dialoog, reflectie en beleving centraal stelt. De positieve reacties bevestigen dat MASEREEL met innovatieve projecten kan inspelen op veranderende publieksnoden. Met de tweede editie in voorbereiding (zomer 2027) bouwt de organisatie verder aan een netwerk van ideeën, ontmoetingen en hedendaagse kunst.
Foto © YET
4.3 Jongeren geven vorm aan hun omgeving met YET
Een buurt ontwerpen waar jongeren zich écht thuis voelen? Dat kan met de Youth Engagement & Environment Tool (YET), die kinderen en jongeren een volwaardige stem geeft in het ontwerp van publieke ruimte. Via deze eenvoudige app delen ze ideeën, signaleren ze knelpunten en werken ze mee aan infrastructuurplannen voor hun buurt, school of organisatie. Zo worden jongeren niet alleen gehoord, maar ook actief betrokken.
YET: omgevingsapp voor jongeren
YET is een innovatieve app voor smartphone of tablet. Vital Cities (Howest) ontwikkelde de app in samenwerking met het Departement Cultuur, Jeugd en Media en Departement Omgeving. Met YET kunnen jongeren
- foto’s nemen;
- ideeën en ontwerpen delen;
- knelpunten in de publieke ruimte aanduiden;
- deelnemen aan opdrachten.
Zo leren jongeren hun leefomgeving waarderen én verbeteren.
YET werkt in twee richtingen. Jongeren creëren hun ideale publieke ruimte en delen die met anderen. Scholen en lokale besturen kunnen de app inzetten voor participatieprojecten.
Waarom is YET belangrijk?
Kinderen en jongeren gebruiken de publieke ruimte elke dag. Door hen actief te betrekken, ontstaan plekken die voor hen écht werken. Zo worden ze zelfstandiger, zijn ze meer betrokken en voelen ze zich beter in hun vel.
Uit het Buitenspeelonderzoek blijkt dat vooral meisjes drempels ervaren om de publieke ruimte te gebruiken. YET helpt om die drempels aan te pakken en inclusieve plekken te creëren.
De app vormt vaak het startpunt voor cocreatie en dialoog en is perfect inzetbaar bij kleine en grote trajecten zoals korte buurtverkenningen, workshops rond een concreet project of uitgebreide participatietrajecten met jongeren.
Aan de slag met YET
Wil je YET uitproberen? Download de app gratis via de Google Play of App Store.
Bezoek ook de website van het Departement Cultuur, Jeugd en Media voor meer informatie en educatieve pakketten.
Foto Middelheimmuseum
4.4 AI als slimme assistent bij beoordelingsproces Kunstendecreet
Kan generatieve artificiële intelligentie (AI) het beoordelingsproces in het Kunstendecreet efficiënter, transparanter en kwalitatiever maken? Dat was de centrale vraag van een praktijkonderzoek binnen het Departement Cultuur, Jeugd en Media. De conclusie hoeft niet te verbazen: AI kan gerichte ondersteuning bieden in deelstappen van het beoordelingsproces, maar de eindverantwoordelijkheid ligt bij de mens.
Vertrekpunt: ondersteuning bij adviesteksten
In de beoordelingsprocedure van het Kunstendecreet vormen adviezen van experten de basis voor subsidiebeslissingen van de minister of de Vlaamse Regering. Het onderzoek focuste in eerste instantie op deze vraag: hoe kunnen secretarissen van beoordelingscommissies ontzorgd en ondersteund worden bij de eindredactie van adviesteksten?
Van redactiehulp naar breder experiment
Samen met de onderzoekers van Inetum werd de scope van het onderzoek uitgebreid. Onze medewerkers werden uitgedaagd om generatieve AI ook in te zetten bij kleinere taken van het beoordelingsproces. Zes secretarissen kregen versneld een Copilot-licentie en een aangepaste opleiding. Ze verkenden de volgende zaken:
- samenvatten van tekstfragmenten;
- opsporen van inconsistenties (bijvoorbeeld onduidelijkheid over de vereiste projectduur, tegenstrijdigheden in het oordeel van de experten …);
- verbeteren van taal en stijl;
- notuleren van vergaderingen.
Marlies De Vos, coördinator advisering binnen het team Kunsten, zag vooral een meerwaarde in het snel vergelijken van teksten en het detecteren van tegenstrijdigheden.
“Dat gaat razendsnel en levert verzorgder werk op. Anderzijds produceert AI extra input voor de secretarissen, waardoor ze ook meer tijd moeten besteden aan de verwerking ervan. AI gericht inzetten blijft cruciaal. Voor lange vergaderingen is AI minder betrouwbaar: transcripties zijn niet altijd nauwkeurig en bij bespreking van meerdere dossiers verliest het systeem soms de draad.”
Marlies De Vos
Volgende stap: AI-ondersteuning in organisatieprocessen
Volgens Gert Willems, directeur IT, markeert dit onderzoek een volgende fase in het AI-gebruik.
“Met dit experiment verschuift de aandacht van AI ‘als hulpmiddel voor jezelf’ naar AI als ondersteuning van een gedeeld proces. We leren hoe we als organisatie AI doelgericht, kwaliteitsvol en ethisch kunnen inzetten. In de toekomst zijn verdere momenten van verkennen en testen heel belangrijk. Alleen zo kunnen we AI duurzaam en verantwoord inbedden in al onze kernprocessen.”
Gert Willems
Inspiratie voor andere medewerkers
De opgedane kennis en ervaringen uit het onderzoek werden binnen het departement gedeeld via een inspiratiesessie voor alle medewerkers, een presentatie aan het management en een eindrapport. Zo bereiden we ons voor op een duurzaam en verantwoord gebruik van AI in onze organisatie.
Menselijke verantwoordelijkheid blijft cruciaal
Jasper Delva, onderzoeksmedewerker in het team Kennisontwikkeling, benadrukt het belang van de eigen verantwoordelijkheid.
“AI kan hallucineren. Het is belangrijk dat je met een kritische geest naar het resultaat kijkt en zelf verantwoordelijk blijft voor de inhoud. AI ondersteunt, de mens bewaakt kwaliteit en nuance, en gebruikt AI vooral op een ethische manier.”
Jasper Delva
The Geopolitics of Infrastructure. Hedendaagse perspectieven. - Foto © M UHKA
4.5 Van data naar daadkracht in cultuur- en jeugdbeleid
In 2025 investeerde het Departement Cultuur, Jeugd en Media volop in analyse en monitoring. Met de verdere actualisering van Jeugdmaps en de ontwikkeling van FinZicht en de Beleids- en BeheersCyclus-app zetten we ruwe data om in bruikbare inzichten over financiële trends bij organisaties en lokale besturen, en over jeugdruimte. Zo versterken we zowel het beleid als de sector.
FinZicht: de cijfers achter cultuur- en jeugdorganisaties
Met FinZicht maken we de financiële rapportering door structureel gesubsidieerde cultuur- en jeugdorganisaties transparanter. Via gestandaardiseerde sjablonen leveren ze financiële gegevens aan, die we nu kunnen vertalen naar interactieve dashboards.
Die bieden ons een beter inzicht in jaarrekeningen, reserves en het gebruik van subsidies. Zo kunnen
- subsidiedossiers efficiënter en gelijkwaardig behandeld worden;
- beleidskeuzes beter onderbouwd worden met cijfers én inhoudelijke informatie.
In de toekomst wil het departement deze financiële inzichten ook terugkoppelen naar de organisaties, zodat ze hun werking nog beter kunnen monitoren en versterken.
Scaramouche Nieuwpoort - Foto © Mara Vandevelde
Beleids- en BeheersCyclus-app (BBC): lokale budgetten in kaart
De BBC-app brengt de lokale uitgaven voor cultuur en jeugd in kaart en biedt ons inzicht in financiële trends bij lokale besturen. Op basis van rekeninggegevens kunnen we lokale besturen vergelijken en het debat over lokale begrotingen beter onderbouwen.
De app toont grote verschillen tussen gemeenten. Uitgaven voor cultuur, vrije tijd en jeugd vormen een aanzienlijk deel van de exploitatie- en investeringsbudgetten. Vooral kustgemeenten investeerden de voorbije jaren sterk in cultuur-, jeugd- en sportinfrastructuur. In 2026 breiden we de app uit om uitgavenstromen nog gedetailleerder te analyseren.
Jeugdmaps: meer zicht op jeugdruimte
Met Jeugdmaps brengen we publieke buitenruimte, jeugdwerkinfrastructuur en jeugdorganisaties in Vlaanderen en Brussel overzichtelijk in kaart. De website bevat een vernieuwde zoekbare kaart met acht kaartlagen. Gebruikers kunnen bijvoorbeeld zien
- waar jeugdverenigingen en jeugdlokalen liggen;
- hoe veilig de routes naar die plaatsen zijn;
- waar er haltes van openbaar vervoer in de buurt liggen.
De kaart biedt lokale en Vlaamse beleidsmakers en professionals uit de jeugdsector waardevolle inzichten en stimuleert hen om samen te werken aan een doeltreffend jeugdruimtebeleid.
Jeugdmaps zorgt ook voor administratieve vereenvoudiging. Organisaties en lokale besturen die hun jeugdruimte of -infrastructuur in de registratietool hebben ingevoerd, worden automatisch vrijgesteld van onroerende voorheffing, via een samenwerking met de Vlaamse Belastingdienst.
In 2025 noteerden we 1.182 registraties, een stijging van 42,5% ten opzichte van alle voorgaande jaren samen sinds 2015.
Data maken het verschil
Met FinZicht, de BBC-app en Jeugdmaps zetten we resoluut in op datagedreven werken. Analyse en monitoring leveren kennis en inzichten waarmee we zowel het beleid als de sector versterken.
