ANTWERPEN
Renovatie van een historisch pand tot een open huis voor literatuur
Literatuur Vlaanderen Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen
Locatie en werking
Literatuur Vlaanderen is een Vlaamse openbare instelling, opgericht in 1999. De organisatie ondersteunt de Vlaamse letterensector op verschillende manieren. Zo kent ze subsidies toe aan auteurs, vertalers, uitgevers en organisatoren van literaire events.
Meer info vind je op: www.literatuurvlaanderen.be
Investeringen: subsidies en werken
Op vraag van de toenmalige Vlaamse minister van Cultuur gingen het voormalige Vlaams Fonds voor de Letteren en Iedereen Leest in 2015 op zoek naar een nieuw gemeenschappelijk pand met een semipublieke uitstraling.
Na een vergelijkende studie van verschillende panden in meerdere steden kwam Hotel Dumont in Antwerpen als meest geschikte locatie uit de bus. Om dat historische gebouw aan te passen aan de noden van beide organisaties en te voldoen aan de geldende normen rond eigenaarsverplichtingen, brandveiligheid en energie, was een grondige renovatie en restauratie nodig.
Bij het project hoorde ook een pand in een parallelle straat. Daardoor kon een ruim, doorwaadbaar en semipubliek gebied gecreëerd worden. In dat gebied werd een nieuwbouw paviljoen gebouwd.
Voor de renovatie van het historische pand en de bouw van het paviljoen werden tussen 2018 en 2024 verschillende investeringssubsidies toegekend voor een totaalbedrag van 2,2 miljoen euro.
De totale kostprijs van de subsidieerbare werken bedroeg 3.565.362 euro. Stad Antwerpen stond in voor de cofinanciering.
De werken werden voltooid in 2024.
Waarom inspirerend
Dit project toont hoe je een historisch pand op een kwaliteitsvolle manier kan renoveren. Tegelijk ontstond een mooi semipubliek binnengebied in een stedelijke omgeving.
In dat binnengebied bevindt zich een toegankelijk nieuwbouwpaviljoen, met onder andere een bibliotheek. Het project combineert erfgoed, hedendaagse architectuur en publieksgerichte functies op een geslaagde manier.
Contact
Paul Hermans, directeur Literatuur Vlaanderen paul@literatuurvlaanderen.be 03 270 31 61
Ontwerp
TV Callebaut Architecten en Zoom Architecten Uitvoering Kunst in Opdracht: Mekhitar Garabedian
Fotograaf
Stijn Bollaert
Een meer toegankelijke wintertuin
Wintertuin Bosstraat 9A, 2861 Onze-Lieve-Vrouw-Waver
Locatie en werking
De erfgoedvereniging vzw Wintertuin werd opgericht in 1995. Ze wil het grote gebouwencomplex van het Ursulineninstituut ontsluiten en bewaren voor de toekomst.
Het Ursulineninstituut ontstond in 1841. Een lokale pastoor wilde degelijk onderwijs aanbieden aan meisjes uit de omgeving. Dat was toen niet vanzelfsprekend. Al snel kwam er ook een kostschool. Tegen 1900 had het instituut internationale faam en uitstraling. De school was intussen uitgegroeid tot een enorm gebouwencomplex.
De zusters richtten zich op meisjes uit de gegoede burgerij van over de hele wereld. Daarom lieten ze een indrukwekkende wintertuin bouwen in art-nouveaustijl, waar de meisjes hun ouders konden ontvangen.
Het gebouwencomplex liep zware schade op tijdens de twee wereldoorlogen maar de kwetsbare wintertuin bleef grotendeels gespaard.
Na de Tweede Wereldoorlog werden de gebouwen snel hersteld. In de jaren 1950 sloot het internaat. De school bleef bestaan en werd ook toegankelijk voor jongens.
In 1987 kreeg de wintertuin een bescherming als monument. Sinds 2000 stelt de vzw de delen van het Instituut die zij gebruikt actief open voor het brede publiek. Dat gebeurt via tal van socio-culturele activiteiten:
- gegidste bezoeken aan de art-nouveau wintertuin en aanverwante ruimtes, voor bezoekers uit binnen- en buitenland;
- concerten en lezingen, vaak in samenwerking met culturele partners;
- cultuurwetenschappelijk onderzoek naar het roerend en onroerend erfgoed van het Ursulineninstituut.
Meer info vind je op: www.visitwintertuin.be
Investeringen: subsidies en werken
Het historische karakter van het Ursulineninstituut maakte het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid uitdagend. Een toegankelijkheidsdoorlichting bracht 18 prioritaire ingrepen in kaart om de Wintertuin beter bereikbaar te maken.
In 2021 kreeg de vzw een investeringssubsidie voor de herinrichting van de inkom- en onthaalzone. De werken omvatten:
- aanpassing van de toegangshelling;
- een nieuw onthaal met een onderrijdbare balie;
- aangepaste vestiaire en sanitair;
- aangepaste leuningen aan de monumentale eretrap;
- een helling van de Empiregang naar de wintertuin.
De geraamde kostprijs van de werken bedroeg 95.120 euro. Een investeringssubsidie van 57.072 euro werd toegekend (60%). Toerisme Vlaanderen zorgde voor de cofinanciering.
De werken werden opgeleverd in 2024.
Waarom inspirerend
Het gebouwencomplex is indrukwekkend en straalt de vooruitstrevende visie van de Ursulinenzusters uit. Zij geloofden sterk in kwaliteitsvol en vernieuwend onderwijs voor meisjes.
De wintertuin is een uitzonderlijk voorbeeld van art nouveau. Toegankelijkheidsingrepen uitvoeren in zo’n erfgoedcontext is bijzonder moeilijk. Hier gebeurden ze op een voortreffelijke, geïntegreerde manier, zonder afbreuk te doen aan het imposante historische kader.
Contact
Tinka Lembrechts, projectmedewerker Kempens Landschap tinka.lembrechts@kempenslandschap.be 015 22 94 32
Ontwerp
Karuur Architecten
Fotograaf
Stijn Bollaert
Uitbouw van een erfgoeddepot
Depot Rato Leuvensesteenweg 474, 2800 Mechelen
Locatie en werking
De stad Mechelen wou met Depot Rato een erfgoeddepot uitbouwen voor de stedelijke erfgoedcollecties van Museum Hof van Busleyden, Stadsarchief Mechelen, Het Predikheren, Projecten & Monumenten en Erfgoedcel Mechelen.
Naast opslagruimtes wou men ook logistieke functies voorzien die cruciaal zijn voor de werking van een erfgoeddepot. Als verantwoordelijke organisatie coördineert Museum Hof van Busleyden de werking en openstelling van het depot.
Investeringen: subsidies en werken
Het overkoepelende depot werd uitgebouwd in twee industriële loodsen met erfgoedwaarde op de site van de voormalige Rateaufabrieken in Muizen. De kostenraming voor de renovatie en herinrichting bedroeg 3,4 miljoen euro, gefinancierd met:
- 500.000 euro investeringssubsidies van de Vlaamse overheid (2017);
- 2 miljoen euro van de stad Mechelen;
- 540.000 euro van de provincie Antwerpen.
Naast de uitbouw van een opslagruimte werd ook geïnvesteerd in expertise en infrastructuur voor collectiezorg:
- anoxiecel: niet-giftige methode om schadelijke insecten in erfgoedobjecten te bestrijden;
- restauratie-atelier;
- verwerkingsruimte voor archeologische vondsten;
- onderzoeksfaciliteiten: erfgoedhouders en onderzoekers kunnen collectiestukken opvragen en bestuderen.
De werken werden afgerond in 2023.
Waarom inspirerend
Depot Rato koos voor een koolstofneutrale energievoorziening en liet zich inspireren door het Deense model van passieve klimaatbeheersing. De bewaarboxen in de loods zijn gemaakt van kalkhennepbeton, een innovatief en duurzaam materiaal met uitstekende thermische en vochtregulerende eigenschappen. Daardoor ontstaat op natuurlijke wijze een stabiel binnenklimaat, zonder energieverslindende systemen.
Contact
Sarah Staessen – cöordinator bouwprojecten stad Mechelen sarah.staessen@mechelen.be 015 29 78 93
Ontwerp
Tecro & Krea Architecten
Fotograaf
Stijn Bollaert
Restauratie en herbestemming van de kerk
Predikherenkerk Leuvensesteenweg 474, 2800 Mechelen
Locatie en werking
De Predikherenkerk maakt deel uit van het voormalige Predikherenklooster. De stad Mechelen is eigenaar van de site en heeft eerst de bibliotheek laten renoveren, een project dat in 2020 de Onroerend Erfgoedprijs won.
Om de site verder uit te bouwen tot een brede ontmoetingsplaats, liet de stad ook de barokkerk restaureren en herbestemmen tot een plek voor eigentijdse cultuurbeleving.
Investeringen: subsidies en werken
De kerk onderging een volledige restauratie, zowel binnen als buiten, en kreeg een nieuwe culturele functie, met ruimte voor concerten, theater, lezingen en tentoonstellingen.
Het financiële plaatje van de restauratie:
- 2 miljoen euro investeringssubsidie van de Vlaamse overheid, of 57,5% van de geraamde kostprijs;
- 35,1% cofinanciering door de stad Mechelen;
- 7,4% cofinanciering door het agentschap Onroerend Erfgoed.
De werken werden afgerond in 2024.
Waarom inspirerend
De restauratie en herinrichting van de Predikherenkerk was een logisch vervolg op de succesvolle renovatie van de bibliotheek. Dit project toont hoe een voormalige kerk op een kwaliteitsvolle manier een nieuw leven kan krijgen als culturele ontmoetingsplaats. Daarbij ging voldoende aandacht naar verduurzaming van het gebouw en werd ook de toegankelijkheid gemaximaliseerd, met ondersteuning van Inter.
Contact
Evelien Dehaes – architecte stad Mechelen evelien.dehaes@mechelen.be 015 29 75 38
Ontwerp
THV Architectenbureau KSA – BVBA Callebaut Architecten - Bureau Bouwtechniek
Fotograaf
Stijn Bollaert